شركت انگليسى در سال گذشته هيچ‌گونه اقدام علمى يا بر طبق شرايط فنى جهت استخراج و بهره‌بردارى از آن به عمل نيامده بوده است . دسته‌هاى نوكر و غلام - از جملهء خصايص زندگانى عمومى در ايران كه زود نظر خارجىها را بسيار جلب مىكند و غيرمستقيم ناشى از شرايطى است كه شرح دادم ، تعداد انبوه نوكر و مستخدم است كه پيرامون وزير يا صاحب مقامى را از هر قبيل فراگرفته‌اند . در مورد شخصى از طبقهء عالى كه واجد مقامى هم باشد اين عده از 50 تا 500 نفر است . بنيامين در كتاب خود نوشته است كه در زمان او صدر اعظم سه هزار نفر گماشته داشت . بديهى است با رعايت آداب اجتماعى و نزاكت كه در ايران و در واقع در سراسر شرق رايج است تا حدى موجب اين وضع و حال است و اهميت هركسى تا حدود زيادى منوط به جلوه و نمايشى است كه از اين راه در انظار دارد و ريشهء اصلى اين مايهء فساد نيز همان رسم مداخل و ربايش غيرمجاز است . اگر وزير يا حاكم ناگزير بودند كه به همهء افراد اين خيل نوكران مقررى پرداخت نمايند ، شكى نيست كه عدهء آنها كاملا كاهش مىيافت و حال آنكه قسمت اعظم ايشان مزد و مواجبى ندارند و از آن جهت خود را به دستگاه ارباب بسته‌اند كه فرصت‌هائى براى اخاذى كه ترتيب هديه دادن و تقديمى ميسر و راه غارتگرى را هموار مىسازد فراهم آيد و به آسانى هم مىتوان دريافت كه اين گروه انبوه خون‌آشام چه زيان بزرگى به ثروت و عمران ايران وارد مىكنند . اين عده انگل‌هاى بىخاصيت‌اند كه همواره مىبلعند ، بدون اينكه ذره‌اى بر اعتبار ملى بيفزايند . وجود اين طبقه تقريبا يك گرفتارى ملى است . تشريفات زايد ادارى - همان وضع و جريانى كه در بساط خصوصى شخص عالى مقام هست به دستگاه‌هاى رسمى نيز سرايت نموده و به خدمات دولتى كشيده شده است . هر وزير و هر حاكم و هر مأمور رسمى پائين‌تر با عدهء زيادى منشى و ميرزا و مستوفى احاطه گرديده است . هيچ نوع تقسيم كار صريحى وجود ندارد . آشفتگى